Franciszek Literski - pierwszy powojenny burmistrz Sulechowa

Franciszek Literski (1901-1947) pierwszy powojenny burmistrz Sulechowa, który aktywnie włączył się w tworzenie powojennej administracji cywilnej miasta, urodził się 18 sierpnia 1901 r. w Płocicach pow. Kościerzyna, w samym sercu Kaszub. Uczył się w szkole kupieckiej a później, po pierwszej wojnie światowej w średniej szkole handlowej.

Zgodnie z rodzinnym poczuciem przynależności narodowej, w 1923r. wstąpił do Związku Polaków w Niemczech. Z czasem stał się niezwykle aktywnym działaczem Związku. Odbył 2 letni kurs na Uniwersytecie Ludowym w Dalkach, który ukończył w 1926r. razem ze Stanisławem Mikołajczykiem, późniejszym premierem rządu RP w Londynie. W tym też roku podjął etatową pracę w Centrali Związku Polaków w Niemczech w Berlinie.

Wspomagał środowiska robotników polskich prowadząc działalność oświatową i sportową w Saksonii i Meklemburgii. Od 1931 r. kierował okręgiem Ziemi Malborskiej ZPwN, skąd z powodu represji ze strony Niemców , zagrażających życiu (w 1933r. aresztowany i kilkakrotnie ciężko pobity), przeniesiony został do pracy jako skarbnik Dzielnicy I ZPwN w Opolu.

W roku 1937 został skierowany na Ziemię Lubuską i objął kierownictwo polskiego Banku Ludowego w Nowym Kramsku.

Wcielony do wojska niemieckiego, przez krótki czas przebywa we Francji. Zwolniony z wojska, podjął pracę w Spółdzielni Powiatowej
(Kreisgenossenschaft) w Świebodzinie jako buchalter, gdzie pracuje do zakończenia wojny.

Po wkroczeniu na Ziemię Lubuską Armii Czerwonej i ucieczce Niemców, włącza się w organizację życia polskiego. Jest członkiem Tymczasowego Komitetu na miasto i obwód Zbąszyń Milicji Wojskowej.

W lutym 1945r. zostaje mianowany na burmistrza Sulechowa przez Siergieja Piesikowa komendanta Komendantury Wojennej. Funkcję tę pełni około dwóch miesięcy. Jako bezpartyjny, a jednocześnie działacz Związku Polaków w Niemczech zmuszony został do przekazania stanowiska Józefowi Kieliszewskiemu skierowanemu do Sulechowa przez komitet wojewódzki PPR w Poznaniu. Pozostaje jednak w Zarządzie Miejskim jako wiceburmistrz i kierownik Urzędu Mieszkaniowego.

Organizuje pierwszą na terenie Ziemi Lubuskiej Spółdzielnię "Samopomoc Chłopska", uczestniczy w powołaniu Okręgowej Komisji Związków Zawodowych, Komunalnej Kasy Oszczędności powiatu świebodzińskiego, oraz klubu sportowego "Sulechowianka".

W grudniu 1945r. występuje o przyznanie obywatelstwa polskiego, które otrzymuje.

Działa w szeregach Polskiego Związku Zachodniego. W 1946 r. uczestniczy w Warszawie w Krajowym Zjeździe Autochtonów i działaczy byłego Związku Polaków w Niemczech pod patronatem ministra Ziem Odzyskanych.

14 października 1946r. ponownie zostaje burmistrzem Sulechowa, po Franciszku Grochowskim. Fakt, iż pozostawał bezpartyjny, powodował stałą krytykę jego działalności publicznej przez wpływowych działaczy PPR.

5 marca 1947 roku decyzją starosty świebodzińskiego Romana Tylkowskiego, opartej na donosie jednego z członków Rady Miejskiej, Sekretarza Komitetu PPR w Sulechowie (personalia ujawnione w dokumentach archiwalnych), zmuszony zostaje do rezygnacji z funkcji burmistrza, którą przekazuje 10 marca 1947 roku Michałowi Andrusiowi.

W maju 1947 roku wszystkie zarzuty zostały odwołane i podane do publicznej wiadomości, wraz z ujawnieniem ich autora. Według relacji m.in. Stanisława Wejchty nieżyjącego już członka ówczesnej Rady Miejskiej, Rada czyniła starania o ponowne powołanie Franciszka Literskiego na stanowisko burmistrza miasta. Niestety jego tragiczna śmierć 15 czerwca 1947 roku stanęła temu na przeszkodzie.

W uznaniu zasług w szeregach Związku Polaków w Niemczech oraz pionierskiej pracy na rzecz miasta Sulechowa i Ziemi Lubuskiej, 25 listopada 1987 roku został pośmiertnie odznaczony Medalem Rodła.

Postać Franciszka Literskiego - pierwszego powojennego burmistrza Sulechowa, przedstawiłam na podstawie dokumentów archiwalnych oraz biografii udostępnionej mi przez panów Janusza i Jerzego Literskich, synów Franciszka Literskiego.

Arleta Lubieniec
22 marca 2005r.

Komentarze
© 2002- 2018 Sulechowskie Strony created by Sulech 22504669 (6)